วัดปทุมคงคา

วัดปทุมคงคา

วัดปทุมคงคา ราชวรวิหาร | พระอารามหลวงชั้นโท | พระประธาน: พระพุทธมหาชนก

  ชมวีดีโอ 360 องศา

วัดปทุมคงคา พระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร เดิมชื่อวัด "สำเพ็ง" ตามชื่อถนนที่วัดตั้งอยู่ คือถนนสำเพ็ง ต่อมาในรัชกาลที่ ๑ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระราชทานนามใหม่ว่า "วัดปทุมคงคา" ปัจจุบันตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งพระนคร ถนนทรงวาดติดต่อกับถนนสำเพ็ง เลขที่ ๑๖๒๐ ​แขวงสัมพันธวงศ์ เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร

ประวัติการสร้างวัด
วัดปทุมคงคา เป็นวัดโบราณ มีมาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา มีอาณาเขตและอุปจารวัดกว้างขวาง ครั้งพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก แรกสร้างกรุงรัตนโกสินทร์ โดยทรงเห็นว่า เมืองธนบุรี ซึ่งอยู่ในฝั่งตะวันตกนั้น คับแคบ ป้องกันศัตรูได้ยาก อีกทั้งพระราชนิเวศน์มณเฑียรสถานนั้นก็ขยายไม่ได้ เพราะตั้งอยู่ในเขตวัดแจ้ง (วัดอรุณราชวราราม) และวัดท้ายตลาด (วัดโมลีโลกยาราม) ส่วนในฝั่งตะวันออกนั้น (ฝั่งพระนคร) เป็นชัยภูมิดีกว่า โดยเป็นที่แหลม มีลำแม่น้ำเป็นขอบเขตกว่าครึ่ง ถ้าตั้งพระนครข้างฝั่งตะวันออก แม้นข้าศึกยกมาติดชานพระนคร ก็พอจะสู้ป้องกันได้ง่ายกว่าฝั่งตะวันตก เสียแต่ว่าเป็นที่ลุ่มอยู่บ้าง จึงได้โปรดเกล้าฯ ให้พระยาธรรมาธิกรณ์ (บุญรอด บุณยรัตนพันธ์) กับพระวิจิตรนาวี เป็นแม่กองคุมช่างและไพร่ไปกะที่สร้างพระนครใหม่ ณ ฝั่งตะวันออก และที่ซึ่งสร้างพระราชวังใหม่และเสาหลักเมืองนั้น เป็นที่ของพระยาราชาเศรษฐีกับพวกคนจีนได้อาศัยตั้งบ้านเรือนอยู่ก่อนแล้ว ก็โปรดเกล้าฯ ให้พระยาราชาเศรษฐี และพวกคนจีน ย้ายไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่สวน ตั้งแต่คลองวัดสามปลื้ม (วัดจักรวรรดิราชาวาส) ไปจนถึงคลองวัดสำเพ็ง (วัดปทุมคงคา)

ขณะที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ให้พระยาราชาเศรษฐี และพวกคนจีน ย้ายมาตั้งเคหสถานกันใหม่นั้น ก็เห็นว่า วัดสำเพ็ง (วัดปทุมคงคา) นี้มีอยู่แล้ว เป็นวัดโบราณ มีมาตั้งแต่กรุงศรีอยุธยาและเป็นวัดที่ชำรุดทรุดโทรมมาก สมเด็จพระอนุชาธิราชเจ้า กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท จึงได้โปรดเกล้าฯ ให้ซ่อมแซมขึ้นใหม่ทั้งวัด ดังปรากฏเรื่องอยู่ในพระราชพงศาวดารว่า ทรงปฏิสังขรณ์ซ่อมแซมของเก่า คือวัดสำเพ็ง เสร็จแล้วทรงอุทิศถวายสมเด็จพระบรมชนกาธิราชเจ้า ภายหลังที่กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาททรงปฏิสังขรณ์และสร้างเสร็จแล้ว พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก จึงพระราชทานนามใหม่ว่า "วัดปทุมคงคา"

ต่อมาตลอดสมัยรัชกาลที่ ๒ ไม่ได้ทำการซ่อมแซมหรือปฏิสังขรณ์ใดๆ อีกเลย เพราะเพิ่งสร้างเสร็จในสมัยรัชกาลที่ ๑ จนถึงสมัยรัชกาลที่ ๓ วัดปทุมคงคาเริ่มชำรุดทรุดโทรมอีกครั้งหนึ่ง พระยาสวัสดิวารีได้กราบทูลขอทำการบูรณปฏิสังขรณ์ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็โปรดเกล้าฯ ยอมอนุญาตให้พระยาสวัสดิวารีทำการบูรณปฏิสังขรณ์ได้ แต่เมื่อบูรณปฏิสังขรณ์ยังไม่ทันเสร็จ พระยาสวัสดิวารีก็ได้ถึงแก่อนิจกรรมเสียก่อน หาได้โปรดเกล้าฯ ให้ผู้ใดรับบูรณปฏิสังขรณ์ต่อไปอีกไม่ คงปล่อยให้ชำรุดทรุดโทรมอยู่ตลอดสมัยรัชกาลที่ ๓

ครั้นถึงสมัยรัชกาลที่ ๔ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระยาพิศาลศุภผล ทำการบูรณปฏิสังขรณ์ต่อ ขณะที่ได้ทำการบูรณปฏิสังขรณ์อยู่นั้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชดำริว่า "วัดนี้เป็นวัดของสมเด็จกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท สร้าอุทิศถวายสมเด็จพระบรมไปยิกาธิราชเจ้า จึงโปรดเกล้าฯ ให้กรมขุนราชสีหวิกรม ทำการเพิ่มเติมอีก และให้ช่างยกพระพุทธรูปในพระอุโบสถให้สูงขึ้น แล้วทำเป็นพระทรงเครื่องต้นอย่างกษัตริย์ แล้วต่อชุกชีออกมา ทำเป็นรูปเทวราชถือพุ่มฉัตรดอกไม้ทอง ดอกไม้เงินด้วย ๒ องค์ พระอุโบสถ
พระอุโบสถตั้งอยู่ด้านทิศเหนือของพระวิหาร กว้าง ๙ เมตร ยาว ๒๒ เมตร เป็นรูปทรงโรง สันนิษฐานว่าเป็นฝีมือช่างในรัชกาลที่ ๑ หน้าบรรณเป็นรูปพระนารายณ์ทรงสุบรรณ และพระอินทร์ ทรงช้างเอราวัณ

บันไดขึ้นทางทิศตะวันออกและทิศตะวันตก ข้างละ ๒ บันได
ประตูด้านทิศตะวันออกมี ๓ ประตู ด้านทิศตะวันตกมี ๒ ประตู บานประตูทุกด้านมีภาพเขียนลายรดน้ำ
หน้าต่างด้านทิศเหนือและทิศใต้ด้านละ ๕ ช่อง แต่ละบานก็มีภาพเขียนลายรดน้ำ
ผนังด้านทิศตะวันออก เป็นภาพเขียนพระพุทธเจ้าปางผจญมาร ก่อนตรัสรู้ มีแม่ธรณีกำลังบิดมวยผม ช่วยป้องกันมิให้พระยาวสวัดดีกับเสนามารเข้าผจญได้
ผนังด้านทิศตะวันตก เป็นภาพเขียนอากาศวิมาน มีพระอาทิตย์ พระจันทร์ชักรถ และพระที่นั่งเวชยันต์มหาปราสาทของท้าวสหัสนัยน์ มีรูปช้างเอราวัณ
ผนังด้านทิศเหนือและทิศใต้ ด้านล่างเป็นภาพเขียนทศชาติ ด้านบนแบ่งเป็นชั้น ๓ ชั้น เป็นรูปเทพชุมนุม มีเทวดา อินทร์ พรหม ยม ยักษ์ ครุฑ นาค คนธรรพ์ วิชชาธร กำลังพนมมือ และมีพัดวาลวีชนีประจำทุกรูป

ภาพเขียนฝาผนังสันนิษฐานว่าเป็นผีมือช่างชุดเดียวกันกับที่เขียนไว้ในพระที่นั่งพุทไธสวรรค์ ในพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๐๕ พระเทพปริยัติ (ดำ อาภารํสี) เจ้าอาวาสในสมัยนั้น ได้ให้ช่างกรมศิลปากรเขียนใหม่ โดยถ่ายรูปเก่าไว้ก่อน รวมถึงภาพเขียนลายรดน้ำที่บานประตูพระอุโบสถและพระวิหารด้วย สิ้นงบประมาณ ๒๘๙,๓๐๐ บาท (สองแสนแปดหมื่นเก้าพันสามร้อยบาทถ้วน)

บริเวณรอบๆพระวิหารและพระอุโบสถ มีพระเจดีย์โบราณ ๗ องค์ อยู่หลังพระวิหารคด ด้านทิศตะวันตก เจดีย์ทั้ง ๗ องค์นี้ สร้างขึ้นพร้อมกับวัด แต่ไม่มีหลักฐานว่าสร้างขึ้นเพื่อจุดประสงค์ใด หรือบรรจุสิ่งใดไว้

ของหลวงที่พระราชทานไว้ประจำพระอุโบสถ
ธรรมาสน์ชั้นเอก ในคราวถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที ๕ พ.ศ. ๒๔๕๓
พระบรมรูปหล่อ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเครื่องยศจอมพลทหารบก สูง ๔๘ เซนติเมตร
ตู้สลัก ลายปิดทองล่องชาด สำหรับตั้งเทียนพรรษา ในคราวงานถวายพระเพลิงพระศพ สมเด็จพระเชฏฐาธิราช เจ้าฟ้ากรมหลวงนครราชสีมา
ธรรมาสน์ปาฏิโมกข์ ในคราวงานถวาย พระเพลิงพระศพ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงศรีรัตนโกสินทร์
ตู้ปาฏิโมกข์ เป็นสังเค็ด ในคราวงานถวายพระเพลิงพระศพ สมเด็จฟ้ากรมหลวงศรีรัตนโกสินทร์

พระพุทธมหาชนก
พระประธานในพระอุโบสถ วัดปทุมคงคาราชวรวิหาร

พระประธานประดิษฐานในพระอุโบสถ หน้าตักกว้าง ๒.๒๐ เมตร ส่วนสูงถึงยอดพระเกตุมาลา ๓.๐๐ เมตร ปางมารวิชัย ในสมัยรัชกาลที่ ๔ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ ให้กรมขุนราชสีหวิกรม ให้ช่างยกให้สูงขึ้น แล้วทำเป็นพระทรงเครื่องต้นอย่างกษัตริย์ ที่พระนลาฏฝังเพชร แล้วต่อชุกชีออกมา ทำเป็นรูปเทวราชถือพุ่มฉัตรดอกไม้เงิน ๒ องค์ ในรัชกาลที่ ๙ พ.ศ. ๒๕๑๔ ทางวัดได้ทำเรื่องขอพระราชทานพระนาม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช จึงได้ทรงพระราชทานพระนามว่า "พระพุทธมหาชนก"

ที่ตั้ง
เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร

การเดินทาง
รถประจำทาง สาย 15, 16, 25, 40, 48, 54, 73ก, 204
รถประจำทางปรับอากาศ สาย ปอ.1, ปอ.8, ปอพ.6, ปอพ.12

เวลาทำการ
เปิดทุกวัน เวลา 08.00 - 17.00 น.

ที่มาข้อมูล : วัดปทุมคงคา ราชวรวิหาร

  แผนที่ Google Maps
ขอเชิญทุกท่านร่วมเผยแผ่ความงดงาม มหัศจรรย์วัดสวยศาสนสถานสำคัญ
เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการสืบทอดพระพุทธศาสนา สืบสานศิลปวัฒนธรรม
ง่ายๆ เพียง ส่งต่อไลน์ แชร์เฟสบุ๊ค ทวีตบอกต่อ:

กราบขอบพระคุณ

กราบขอบพระคุณ วัดและศาสนสถานสำคัญต่างๆ ที่ได้เมตตาเอื้อเฟื้อสถานที่ พร้อมทั้งอำนวยความสะดวกในการบันทึกภาพ พระอาจารย์ทุกท่านที่ได้เมตตาชี้แนะสั่งสอน และกัลยาณมิตรผู้เอื้อเฟื้อทุกท่าน

ปัตติทานมัย บุญสำเร็จด้วยการแบ่งส่วนแห่งความดีให้แก่ผู้อื่น
ทุกนาทีที่นี่เราได้ละจากบาปทั้งปวง ขอบคุณทุกท่านที่ร่วมเผยแผ่แบ่งปัน
ขอเดชะตั้งจิตอุทิศผล
บุญกุศลแผ่ไปให้ไพศาล
ถึงบิดามารดาครูอาจารย์
ทั้งลูกหลานญาติมิตรสนิทกัน
ทั้งคนรักคนชังแต่ครั้งไหน
ขอให้ได้ส่วนกุศลผลของฉัน
ทั้งเจ้ากรรมนายเวรและเทวัญ
ขอให้ท่านได้กุศลผลนี้ เทอญ

>